Cyfrowy ślad, pętla dopaminy i deepfake. Wyjątkowa lekcja bezpieczeństwa w sieci.
08 września 2026
Ponad 1200 uczniów ze szkół podstawowych i ponadpodstawowych z Tomaszowa Mazowieckiego oraz powiatu tomaszowskiego wzięło udział w spotkaniu edukacyjnym pod hasłem „Cyfrowy Labirynt: Twój ruch ma znaczenie”. Eksperci z Urzędu Komunikacji Elektronicznej oraz Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, na zaproszenie Powiatowego Rzecznika Konsumentów, pokazali młodym ludziom, jak świadomie i bezpiecznie nawigować w świecie zdominowanym przez algorytmy, sztuczną inteligencję i social media.
7 września 2026 roku w Tomaszowie Mazowieckim odbyło się jedno z największych wydarzeń edukacyjnych dotyczących cyberbezpieczeństwa i praw użytkowników w środowisku cyfrowym w regionie. Wypełniona po brzegi sala zgromadziła młodzież, która na co dzień spędza w sieci po kilka godzin dziennie.
Głównym celem spotkania było pokazanie młodym użytkownikom mechanizmów, które mogą spotkać w cyfrowym świecie. Od sposobu przyciągania naszej uwagi przez algorytmy, po cyfrowe oszustwa, cyberprzemoc i ochronę prywatności.
Wykłady poprowadziły ekspertki z Departamentu Usług Cyfrowych i Konsumenta UKE: Milena Górecka, Małgorzata Tymińska, Agnieszka Osełka, Katarzyna Dudzik i Aneta Czarnecka. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów reprezentował Pan Paweł Pączek.
Przedstawicielki UKE omówiły wyzwania, z którymi młodzi ludzie stykają się każdego dnia.
1. Cyfrowy ślad i prywatność. Internet nigdy nie zapomina
Każda aktywność w sieci, polubienie, komentarz, wyszukana fraza czy wrzucone zdjęcie tworzy nasz unikalny profil cyfrowy. To, co publikujemy dzisiaj, może wrócić do nas za kilka dni lub nawet lat, np. podczas pierwszej rozmowy o pracę.
Ekspertki zwróciły uwagę jak lepiej zadbać o swoją prywatność:
- Ustaw konta jako prywatne: Domyślnie publiczny profil na portalach społecznościowych to otwarte drzwi dla obcych osób i botów.
- Ogranicz uprawnienia aplikacji: Wyłącz dostęp do lokalizacji, mikrofonu i zdjęć w aplikacjach, które nie potrzebują ich do działania (np. prostych grach czy edytorach zdjęć).
- Wyłącz personalizację reklam: Zmniejsz poziom śledzenia Twoich zachowań w sieci przez systemy reklamowe.
2. Pętla dopaminowa i „algorytmy piękna”
Efektem nadmiernego korzystania z serwisów społecznościowych i komunikatorów jest przebodźcowanie, spadek koncentracji oraz trudne do zdiagnozowania poczucie osamotnienia. Młodzież szuka często utraconych więzi w relacjach paraspołecznych, czyli złudnym poczuciu bliskości z twórcami internetowymi, którzy w rzeczywistości nie wiedzą o naszym istnieniu.
Osobnym wyzwaniem jest presja idealnego wyglądu wywoływana korzystaniem z filtrów i promowaniem nierealnego wizerunku. Algorytmy i influencerzy promują nierealne wzorce piękna, co prowadzi do spadku samooceny młodych ludzi.
Ekspertki UKE podkreśliły, że największą wartością jest żywy człowiek. Porównywanie swojego prawdziwego, codziennego życia do wyreżyserowanej i przefiltrowanej cyfrowej wersji innych osób zawsze prowadzi do błędnych wniosków.
3. Cyberprzemoc to realne przestępstwo
Anonimowość w sieci jest iluzją. Hejt, wyśmiewanie wyglądu, głosu, statusu materialnego czy pochodzenia to przejawy agresji i niosą za sobą realną odpowiedzialność. Znieważenie, zniesławienie oraz nieuprawnione wykorzystanie wizerunku są ścigane na podstawie przepisów Kodeksu karnego i Kodeksu cywilnego.
Młodzież dowiedziała się, gdzie szukać wsparcia w sytuacji, gdy sama doświadcza przemocy rówieśniczej lub jest jej świadkiem. Ekspertki przypomniały o bezpłatnym i anonimowym Telefonie Zaufania dla Dzieci i Młodzieży: 116 111.
4. Deepfake, dark patterns i pułapki zakupowe
Na przykładach znanych postaci (zaprezentowano, jak technologia deepfake (generator obrazu i głosu oparty na AI) wykorzystywana jest przez oszustów do wyłudzania pieniędzy.
Omówiono również zwodnicze interfejsy sklepów internetowych, tzw. dark patterns . Służą one wywoływaniu sztucznej presji czasu (np. licznik „zostały tylko 2 minuty na zakup!”) lub zmuszaniu do nieprzemyślanych transakcji finansowych.
5. Sexting i Sextortion – konsekwencje prawne
Bez tabu poruszono temat wysyłania intymnych materiałów (sexting) oraz szantażu ich rozpowszechnieniem (sextortion). Przedstawicielki UKE wyraźnie zaznaczyły, że wymuszanie lub udostępnianie cudzych nagrań i zdjęć o charakterze intymnym bez zgody jest przestępstwem. Kodeks karny określa przestępstwa przeciwko wolności oraz oszustwo i oszustwo komputerowe:
- art. 190 § 1 kodeksu karnego: Kto grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub na szkodę osoby dla niej najbliższej, jeżeli groźba wzbudza w osobie, do której została skierowana lub której dotyczy, uzasadnioną obawę, że będzie spełniona, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
- art. 190a §2 kodeksu karnego: Kto, podszywając się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek lub inne jej dane, za pomocą których jest ona publicznie identyfikowana, w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.
- art. 191a §1 kodeksu karnego: Kto utrwala wizerunek nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej, używając w tym celu wobec niej przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu, albo wizerunek nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej bez jej zgody rozpowszechnia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
- art. 286 §1 kodeksu karnego: Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
- art. 287 §1 kodeksu karnego: Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub wyrządzenia innej osobie szkody, bez upoważnienia, wpływa na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub przekazywanie danych informatycznych lub zmienia, usuwa albo wprowadza nowy zapis danych informatycznych, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5
Podczas spotkania podkreślono rolę zmian prawnych, które mają na celu stworzenie bezpieczniejszego środowiska cyfrowego w całej Unii Europejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem ochrony nieletnich.
- Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży: tel. 116 111 (czynny 24/7, bezpłatny)
- Zgłaszanie incydentów bezpieczeństwa (CERT Polska): incydent.cert.pl lub SMS na numer 8080
